19.05.2026

Արա Հարությունյան

Dalma-ի տասերորդ համարի նկարահանումներից մեկն արվել է Երևանի ամենակախարդական ու թաքնված վայրերից մեկում՝ նշանավոր քանդակագործ Արա Հարությունյանի արվեստանոցում։ Լավ առիթ է վերհիշելու նրա ամենակարևոր աշխատանքները՝ «Մայր Հայաստանից» մինչև «Բանվորի արձան»։

Արա Հարութունյան

Արա Հարութունյան

Հայաստանի գլխավոր խորհրդանիշերից մեկի` Երևանի «Մայր Հայաստանի» հեղինակ Արա Հարությունյանը (1928-1999) ծնվել է Երևանում, 1948–ին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1954–ին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
Քանդակագործի արվեստի ծաղկուն շրջանը 1960-ականներն էին։ Այդ տարիներին Հարությունյանը ստեղծել է ինչպես հաստոցային քանդակի, այդպես էլ մոնումենտալ քանդակի և դեկորատիվ ռելիեֆի մի շարք օրինակներ։ Արա Հարությունյանի ներդրումը մեծ է ոչ միայն արձանագործության, այլև քանդակի և ճարտարապետության «համագործակցության», մասնավորապես հասարակական շինությունների էքստերիերում և ինտերիերում քանդակի ինտեգրման գործում։ Հարությունյանին հետաքրքրել են թե իր ժամանակի համար արդիական թեմաները, և թե ժողովրդական բանահյուությունն ու առասպելաբանությունը։

Ոգեշնչման աղբյուր

Ոգեշնչման աղբյուր

Քանդակագործը մեծապես ոգեշնչվել է ժողովրդական բանահյուսության թեմաներից, ազգային ձևաոճական լեզվից և հայ միջնադարյան քանդակագործության լավագույն ավանդույթներից՝ ստեղծելով ընդհանրացված ու խոշոր ծավալներ ունեցող արձաններ և հաճախ էքսպրեսիվ ու հստակ գծային լուծումներ ունեցող բարձրաքանդակներ։ Այդպիսի էքսպրեսիվ ու մասշտաբային աշխատանքներից է հենց վերը նշված «Մայր Հայաստանը» (1967)։ Կոփածո պղնձից 22 մետրանոց և 15 տոննա կշռող, երկաթյա հիմնակմախքի վրա հավաքված այս արձանը քանդակագործի գլուխգործոցներից է։ Այն վերստին դարձել է ոչ միայն Երևանի, այլև ողջ Հայաստանի խորհրդանիշը։ Քանդակագործը պատկերում է Հայաստանը սուր ընդգծված դիմագծերով կնոջ կերպարում՝ հայրենիքը պաշտպանելու պատրաստակամությամբ բայց և հանդարտ ու հաստատակամ դիրքում։
Արա Հարությունյանի այլ հատկանշական գործերից են մայրաքաղաքի հյուսիսային և հարավային մուտքերի (1965, 1966) մոնումենտալ ու շեշտակի ռիթմերով օժտված հարթաքանդակները, Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական թատրոնի՝ հայոց արքա Արտավազդ Բ–ի և թատերական արվեստը խորհրդանշող պատկերներով քանդակազարդ շքամուտքը (1966), Արգիշտի Ա–ի գլխաքանդակով և մարտիկների, շինարարների խմբաքանդակներով, թևավոր նժույգների պակերներով, որսի տեսարաններով և բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով Երևանի «Էրեբունի» թանգարանի արտաքին պատերը ծածկող ռելիեֆները, (1966), Հոկտեմբերյանի շրջանում Սարդարապատի հերոսամարտի տեղում կառուցված հուշահամալիրի (1968) քանդակները: Սարդարապատի հուշահամալիր տանող լայն աստիճանները հաղթահարած այցելուներին մուտքի մոտ դիմավորում են կարմիր տուֆից քանդակված, գլուխները խոնարհած թևավոր ցուլերի վիթխարի, պարզ ու սխեմատիկ ֆիգուրները, որոնք հստակորեն ուրվագծվում են երկնքի ֆոնին:
Հարությունյանի հետագայում կատարած նշանակալից աշխատանքներից է այսպես կոչված «Բանվորի արձանը» (իրականում ստեղծագործությունը կոչվում է «Փառք աշխատավորին»)։ Չուգունից ձուլված այս սխեմատիկ երկրաչափական, հաստատուն քայլքով առաջ ընթացող երիտասարդի առնական կերպարը ցավոք ապամոնտաժվեց նորանկախ Հայաստանում՝ 1997–ին:
Ի տարբերություն այս մոնումենտալ կոթողների, քանդակագործի ստեղծագործության մեջ իրենց կամերայնությամբ, մտերմիկ մթնոլորտով և լիրիկականությամբ են առանձնանում Սայաթ–Նովայի հուշաղբյուրն (1963) ու նույն պուրակում տեղադրված Կոմիտասի արձանը (1969)։

Արա Հարությունյանի ստեղծագործությունը հայ նոր և նորագույն շրջանի քանդակագործության ամուր հիմասյուներից է։ Նրա հեղինակած 40-ից ավել հուշարձանները, կոթողներն ու հուշարձանային համալիրները զարդարում են Հայաստանի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Ռուսաստանի, Մոլդովայի և շատ այլ պետությունների քաղաքների փողոցները, հրապարակներն ու զբոսայգիները: Նա արտահայտել է իր ժամանակի ոգին, միևնույն ժամանակ սնվել ազգային արվեստի ավանդույթներից՝ ստեղծելով հայ քանդակագործության նոր դիմագիծը։

նմանատիպ նյութեր

Մեր կայքը օգտագործում է քեյթերներ՝ ձեր դիտարկման համար լավագույնը հասանելիությամբ դարձնելու համար։ Մեր կայքը օգտագործելով մեր կայքը, դուք համաձայնությամբ եք կառավարել քեյթերի օգտագործմանը մեր քեյթերի քարտով։ Մեծարենի մասնագիտականը կարող եք գտնել մեր Գաղտնիության քաղաքականություն & Օգտագործման պայմաններ